FFP Kıskacı: Premier Lig’in Finansal Kuralları Elitlerin Koruma Kalkanı

Premier Lig'in finansal kuralları adil rekabet aracı değil; yerleşik elitler için bir koruma kalkanı.

Everton, Kasım 2023'te Kâr ve Sürdürülebilirlik Kuralları'nı (PSR) ihlal ettiği için 10 puan silme cezası alınca futbol dünyası şaşkına döndü. Nottingham Forest'a Mart 2024'te 4 puan silme cezası verildiğinde ise öfke gerçekti. Ancak cezaların boyutu -ortalıkta dönen milyonların yanında devede kulak- gösteriyor ki asıl hikaye ceza değil, kimin kuralları çiğneyebileceği ve kimin çiğneyemeyeceği.

Tarihsel arka plan: PSR rejimi elitler tarafından, elitler için tasarlandı.

UEFA tarafından 2009'da başlatılan ve Premier Lig'in 2013'te Kâr ve Sürdürülebilirlik Kuralları olarak benimsediği Finansal Fair Play (FFP) çerçevesi, kulüplerin iflasa sürüklenmesini önleme aracı olarak satıldı. Gerçekte ise hırslı sahipler için bir deli gömleği haline gelirken geleneksel devlerin -Manchester City, Chelsea, Liverpool- şişirilmiş ticari anlaşmalar ve yaratıcı muhasebe yoluyla harcama çılgınlığını sürdürmesine izin verdi.

Şunu düşünün: 2013'ten bu yana Manchester City toplam 6 milyar sterlini aşan gelir bildirdi ve bunun önemli bir kısmı Abu Dabi bağlantılı sponsorlardan geldi -ki birçok rakip bu işlemlerin piyasa değerine uygun olmadığını iddia ediyor. City'nin 115 ihlal iddiasıyla ilgili davası sürüncemede kalırken, Everton ve Forest nispeten küçük ihlaller için anında ceza alıyor. Sistem çarpık.

Argüman: FFP hırsı cezalandırıyor, karteli koruyor.

PSR'nin mantığı basit: Kulüpler üç sezonda 105 milyon sterlinden (ya da Championship'teyken yılda 35 milyon sterlinden) fazla zarar edemez. Bu sınır makul görünüyor, ta ki 500 milyon sterlin gelir tabanına sahip bir kulübün zararı 150 milyon sterlin geliri olan bir kulüpten çok daha kolay absorbe edebildiğini fark edene kadar. Sonuç, küçük kulüplerin yukarı yönlü hareketliliğine bir sınırlama getirilmesidir.

Everton'un 10 puan silme cezası, üç yılda 371 milyon sterlin zarar açıklamasından sonra geldi -ki bu zararın bir kısmı uzun vadede kulübe fayda sağlayacak stadyum maliyetlerinden kaynaklanıyordu. Oysa aynı dönemde 243 milyon sterlin zarar eden Chelsea, kâr yazmak için iki oteli kendine 76 milyon sterline satarak ceza almadan kurtuldu.
Nottingham Forest'ın 4 puan cezası, limiti 34,5 milyon sterlin aşmasından dolayıydı -Manchester United'ın Antony'ye ödediği miktardan daha az bir para. Ama Forest yeni Premier Lig'e çıkmıştı ve ligde kalmak için yatırım yapması gerekiyordu; ceza neredeyse kesin olarak küme düşmelerine ve daha fazla mali hasara yol açtı.
Leicester City, yükseldikten sonra PSR ihlali nedeniyle suçlandı, ancak aynı kurallar 2021/22'de Patson Daka ve Boubakary Soumaré gibi oyunculara büyük harcama yapmalarına izin vermişti. Küme düştükten sonra televizyon gelirleri düşünce PSR sorunuyla karşılaştılar. Kurallar, kumar oynamayı göze alabilenlerle alamayanlar arasında bir uçurum yaratıyor.

Karşı argüman ve yanıt: Savunucular FFP'nin kulüpleri kendilerinden kurtardığını söylüyor. Ama mesele o değil.

PSR savunucuları, bu kurallar olmasa kulüplerin Portsmouth (2010) veya Rangers (2012) örneklerindeki gibi iflasa sürükleneceğini iddia ediyor. Haklılık payı var: Finansal sürdürülebilirlik önemli. Ancak mevcut sistem iflası önlemiyor; hiyerarşiyi koruyor. 2002-03 sezonunda Premier Lig'de toplam maaş faturası 744 milyon sterlindi. 2022-23'te bu 4,1 milyar sterline fırladı. Bu arada zirve ve taban arasındaki gelir farkı daralmadı, aksine büyüdü. PSR harcamaları frenlemedi; sadece fazlalıkları zirveye yönlendirdi, onlar boşlukları kullanırken diğerleri cezalandırılıyor.

Chelsea'nin amortisman hileleri -transfer ücretlerini sekiz yıllık sözleşmelere yaymak- geçen yaz regülatörler dur diyene kadar üstü kapalı olarak izin verildi. Manchester City'nin Abu Dabi sponsorluk anlaşmaları sorgulandı ama hiç cezalandırılmadı. Kurallar seçici olarak uygulanıyor, kim olduğuna göre. Gerçek skandal Everton'un fazla harcaması değil; sistemin, rekabet etmeye çalıştığı için cezalandırılacağını baştan belirlemesi.

Karar / Tahmin: İki yıl içinde en az bir kulüp PSR'yi mahkemede başarıyla itiraz edecek ve kuralların temelden değişmesine yol açacak.

Leicester City, emsal teşkil edebilecek bir hukuk mücadelesinde PSR suçlamalarına karşı savaşıyor. Daha fazla kulüp (Everton ve Forest dahil) haksızlığa uğradığını hissedince baskı artıyor. Premier Lig'in kendi regülatörleri kuralları gözden geçiriyor ama atalet büyük. Tahminim: Geleneksel 'büyük altı' dışındaki bir kulüp, PSR'nin İngiliz rekabet hukukuna aykırı olduğunu ortaya koyan bir dava kazanacak ve mevcut sistemin 2026'ya kadar kaldırılmasına yol açacak. Koruma kalkanı soyulmak üzere.